‹ Terug

Angst en vermijding

 

Angst kan zich op verschillende manieren manifesteren, variërend van friemelen, huilen, hoofdpijn, concentratieproblemen, prikkelbaarheid en woede tot een complete melt-down. In de praktijk zien we dat veel hoogbegaafde kinderen worstelen met angstproblemen. Vaak hangt dit samen met andere factoren zoals asynchrone ontwikkeling, perfectionisme en hypersensitiviteit. Ook factoren als overdenken, een verhoogd bewustzijn en moeite met het reguleren van emoties blijken bij een aanzienlijk deel van de hoogbegaafde kinderen bij te dragen aan angstproblemen. We zetten de verschillende factoren hier op een rij:

 

Asynchrone ontwikkeling: De kloof tussen de gevorderde cognitieve vaardigheden van een hoogbegaafd kind en zijn of haar emotionele of sociale volwassenheid kan leiden tot innerlijke conflicten en angst. Maar ook verschillen tussen cognitieve deelvaardigheden kunnen voor angst en onzekerheid zorgen. Een intelligentieprofiel met een relatief hoge score op de index verbaal begrip en een relatief lage score op de index verwerkingssnelheid komt veel voor bij hoogbegaafden. Kinderen met een dergelijk profiel worden gemakkelijk overschat, terwijl zij zelf het gevoel hebben achter de feiten aan te lopen, wat hen gespannen en angstig kan maken.

 

Perfectionisme: Met hun sterke voorstellingsvermogen hebben hoogbegaafde kinderen vaak een uitgesproken idee over het beoogde resultaat. In hun hoofd zien zij bijvoorbeeld de tekening voor zich die zij willen maken, terwijl zij motorisch nog onvoldoende vaardig zijn om dit ook precies zo op papier te krijgen. Als zij met deze discrepantie geconfronteerd worden, kan hen dit zo onzeker maken dat zij weigeren om nog een poging te wagen. Hun sterke behoefte aan perfectie werkt op deze manier angstproblemen in de hand.

 

Hypersensitiviteit: Van hoogbegaafde kinderen is bekend dat zij een gevoeliger zenuwstelsel en een verhoogde reactie op prikkels hebben, wat hen intens maakt in gevoelens en gedrag. Door de veelheid van alles raken zij gemakkelijk overweldigd, wat kan leiden tot gevoelens van controle-verlies en angst.

 

Verhoogd bewustzijn: Hoogbegaafde kinderen nemen veel informatie op, denken ver vooruit en leggen snel verbanden, waardoor zij cognitief al jong beschikken over een bepaald bewustzijn en een zekere volwassenheid. De existentiële vragen en zorgen die hiermee gepaard gaan kunnen erg beangstigend zijn voor deze kinderen, omdat zij emotioneel nog niet in staat zijn om dit te verwerken.

 

Moeite met emotieregulatie: Een veel gehoorde klacht van ouders is dat hun hoogbegaafde kind moeite heeft met emotieregulatie. Of dit komt doordat de emoties van deze kinderen intenser zijn of de executieve vaardigheden minder ontwikkeld is nog niet helemaal duidelijk, waarschijnlijk gaat het om een combinatie van beide. Duidelijk is wel dat sommige kinderen zo snel en intens ontregelen dat zij steeds meer dingen uit de weg gaan en terecht komen in een patroon van angst en vermijding.

 

Angst en vermijding zijn met elkaar verbonden in een cyclus waarin het kind een gevreesde situatie vermijdt om tijdelijk van de angst af te komen, maar dit versterkt de angst en maakt deze na verloop van tijd sterker. Vermijding biedt weliswaar troost op korte termijn, maar verhindert het kind om te leren dat de situatie niet zo gevaarlijk is als hij of zij denkt. Dit verergert de angst op de lange termijn en kan het kind in zijn of haar functioneren gaan beperken.

 

 

De cyclus van angst en vermijding

 

 

 

 

Hoe doorbreek je de cyclus?

 

Geleidelijke blootstelling: Ga langzaam en voorzichtig de confrontatie aan met angstaanjagende situaties in plaats van ze volledig te vermijden.

Daag je gedachten uit: Onderzoek je gedachten op bewijs dat meer adaptieve overtuigingen over je vermogen om ermee om te gaan ondersteunt.

Stressmanagement: Gebruik ontspanningstechnieken om angstsymptomen te beheersen terwijl je je angsten verwerkt.

Professionele hulp: Als je merkt dat je de cyclus van angst en vermijding niet aankunt, kan een zorgverlener of professional in de geestelijke gezondheidszorg je begeleiden en behandelen, bijvoorbeeld met cognitieve gedragstherapie.