‹ Terug

De ingewikkelde dans tussen emotie, ego en cognitie

 

Vanaf het moment dat zij worden geboren, navigeren hoogbegaafde kinderen de wereld op hun intellectuele kompas. Als baby zitten zij het liefst rechtop zodat zij alles goed kunnen observeren en zo ontdekken zij al snel allerlei oorzakelijke verbanden.

Als peuter oberveren zij de vaardigheid fietsen tot zij ‘begrijpen’ hoe het werkt. En op een goede dag stappen zij op hun fietsje en rijden zonder iets te zeggen weg. Geen vaders die instructies geven terwijl ze achter hen aanrennen, geen moeders die een toverkusje blazen na de zoveelste val. Want aan oefenen hebben deze kinderen een hekel. (Meer hierover is te lezen in de tweede blog van deze reeks over executieve vaardigheden).

Ook in sociale situaties zijn zij geneigd om dingen eerst en vooral cognitief aan te vliegen. Het inlevingsvermogen dat zij laten zien is vaak meer gestoeld op cognitieve empathie (je iets in kunnen denken) dan op emotionele empathie (iets aanvoelen).

Hoogbegaafde kinderen zijn gewend om de oplossing meteen te ‘zien’ en als dit niet het geval is haken zij doorgaans af. Doordat zij zo weinig ervaring opdoen met het leren verdragen van gevoelens van onzekerheid en frustratie raken emotie en ego onderontwikkeld, terwijl zij hun cognitieve capaciteiten verder versterken.

 

Emotie

Door hun hypersensitieve aard raken hoogbegaafde kinderen gemakkelijk overweldigd. Vooral op jonge leeftijd zijn zij vaak nog niet in staat om de intensiteit van hun emoties adequaat te reguleren. Zij zullen proberen om zo ver mogelijk bij hun gevoel vandaan te bewegen en houvast te zoeken in wat zij weten en begrijpen. Onverwerkte emoties stapelen zich op en verplaatsen zich naar het onderbewuste, waar zij een eigen leven gaan leiden. Dit maakt het soms moeilijk voor deze kinderen om, naast hun verstand, ook hun intuïtie te gaan ervaren als een betrouwbaar kompas.

 

Ego

Door hun omgeving worden hoogbegaafde kinderen vaak aangeduid met termen als ‘geniaal’ of ‘een wandelende encyclopedie’. Hoe minder competent het kind zich voelt op andere terreinen,  hoe meer het zich in zijn/haar identiteitsontwikkeling met dit label van superioriteit zal willen vereenzelvigen, waardoor het zelfconcept steeds smaller wordt. Om het zelfbeeld niet in gevaar te brengen, zal het kind situaties waarin het zich onzeker voelt steeds meer gaan vermijden. En ondertussen zal het ego zich bij elke mogelijke bedreiging buigen over de volgende drie vragen:

Als ik dit doe…

• hoe zal ik mij dan voelen?
• hoe kijken anderen dan naar mij?
• hoe kijk ik dan naar mijzelf?

 

Cognitie

Een van de dingen die het ego uit bescherming kan doen, is het creëren van een cognitieve bias. Het denken wordt dan (onbewust) gekaapt door overtuigingen die dienen ten gunste van het zelfbeeld. Bij hoogbegaafden zijn deze overtuigingen vaak niet onjuist, maar wel selectief. Door hun theorie te baseren op een enkele ervaring en hier verder op door te redeneren, sluipen er steeds meer denkfouten in de rationale en raakt het denken steeds verder van de realiteit gedissocieerd. (Welke verschillende denkpaden er zijn hoe dit kan leiden tot onderpresteren en uitval, kun je lezen in de derde blog van deze serie over motivatie en onderpresteren).

 

Tips en adviezen

Wil je je kind helpen bij de ontwikkeling van een reëel zelfbeeld en gezonde coping strategieën, dan is het zinvol om de volgende aandachtspunten in gedachten te houden:

1. Zorg dat er niet alleen aandacht is voor het cognitieve talent van je kind, maar ook voor alle andere aspecten van zijn of haar persoonlijkheid;

2. Versterk de emotionele ontwikkeling van je kind door het uiten van emoties (in taal, muziek, dans of beeld) steeds te stimuleren en valideren;

3. Leer je kind om nieuwsgierig te zijn naar de eigen denkfouten en deze te onderzoeken;

4. Moedig je kind aan om (valse) overtuigingen te toetsen in de praktijk;

5. Leer je kind om te accepteren dat het niet overal (heel) goed in is en hierin reëel en mild te zijn naar zichzelf.